Nazmiye Oral: ‘Binnen de “wij-cultuur” bestaat geen ruimte voor minderheden’

Nazmiye Oral: ‘Binnen de “wij-cultuur” bestaat geen ruimte voor minderheden’

07 december 2016, 14:00
2 reacties

‘Aan het eind van deze voorstelling voel ik me vrij’

Ik wil mezelf kunnen zijn, maar niet meer zonder mijn moeder, concludeerde Turks-Nederlandse actrice Nazmiye Oral. Daarom gaat ze een intiem gesprek met haar aan, in een theaterzaal, voor honderd onbekenden. ‘Met "Niet Meer Zonder Jou" wil ik de oudere generatie biculturele Nederlanders betrekken bij het gesprek over diversiteit. Zonder hen is verandering niet mogelijk.’

Het speelveld is als een grote huiskamer: een vloer vol tapijten is volgestouwd met poefjes, stoelen, banken en zitzakken in zachte natuurtinten. Het publiek wordt bij binnenkomst verzocht de schoenen uit te trekken en een comfortabel plekje te zoeken. ‘Vervolgens lopen er mensen door het publiek, die aan kleine groepjes een intiem verhaal vertellen over hun familieband of die van iemand anders die bij de voorstelling betrokken is. Op een gegeven moment stappen mijn moeder en ik naar voren en beginnen wij ons gesprek.’

Oral en haar moeder touren een aantal maanden met Niet Meer Zonder Jou onder regie van Adelheid Roosen langs Nederlandse theaters. ‘Iedere avond maakt de voorstelling bijzondere reacties los bij het publiek. Mensen raken ontroerd, herkennen zichzelf in de verhalen waar we ze mee in aanraking brengen. Ze bellen hun moeder na afloop, of gaan het gesprek aan met hun eigen kinderen. Mensen die de voorstelling zien, voelen vaak de aandrang om eindelijk het ongezegde te zeggen.’

‘Er bestaat nog altijd een grote kloof tussen ouders en kinderen uit de “wij-cultuur”

Het idee voor de voorstelling ontstond in 2014, toen een vriendin van Nazmiye op zichzelf wilde gaan wonen. ‘Het veroorzaakte een hoop frictie met haar ouders. Ik werd woest toen ik het hoorde, door al die onnodige pijn. Ik werd me meer dan ooit bewust van de kloof die bestaat tussen zoveel ouders en kinderen uit de “wij”-cultuur. Zoveel mensen uit mijn omgeving leiden een dubbelleven, bijvoorbeeld omdat ze al tien jaar een Nederlandse vriend hebben, maar dat niet met hun ouders durven te delen. Of omdat ze homo zijn en niet uit de kast durven te komen.’

‘Achterlijk, zou je zeggen, dat die kloof nog altijd zo groot is. Binnen de “wij-cultuur”, een sociale structuur waarbinnen iedereen geen “ik” is, maar een “wij”, is er echter één malletje. Zo moet je zijn. Punt. Voor de atheïst, alto, homo of alleenstaande vrouw bestaat geen ruimte. Ik ben nu 47 en was in mijn jeugd een van de weinige vrijgevochten personen. Nu heeft ieder huisje wel een kruisje. Ouders voelen dat hun kinderen van ze afdrijven, ze voelen dat ze hun ouderschap moeten herdefiniëren, maar ze weten niet hoe. Daarom gaan ze harder op de rem staan en voeren ze nog meer de traditie door.’

Een van de foto's van Cigdem Yuksel die met de voorstelling meereist.Het lastige, legt Nazmiye uit, is dat als ouders in deze gevallen onvoorwaardelijk voor hun kinderen kiezen, ze zelf ook buiten de gemeenschap worden gezet. ‘Het is ook voor hen heel eenzaam. Je bent dan ineens als gezin je aanzien kwijt. Who cares, zou iemand uit de ik-cultuur zeggen, maar binnen de wij-gemeenschap is eerverlies een dierlijke wond. Stel je voor dat je deel uitmaakt van een kudde, gewond raakt en vogelvrij wordt verklaard.’

De situatie van haar vriendin zette Nazmiye aan het denken over de band met haar eigen moeder. ‘Weten we echt van elkaar wie we zijn? Niet echt, concludeerde ik. Daarom vroeg ik haar met mij het gesprek aan te gaan, maar wel in een theaterzaal, tussen honderd onbekenden. In het theater bestaan namelijk geen regels. Het is een vrijplaats. Het is niet van haar, niet van mij, maar van ons allemaal. We geven ons er volledig bloot en streven er iedere avond naar elkaar beter te begrijpen. Ze zei meteen ja.’

‘Ineens merkte ik: ik heb mijn moeder terug’

‘Dat mijn moeder aan dit stuk meewerkt is de grootste liefdesverklaring die ze me ooit had kunnen geven. Het blijft iedere avond een puur gesprek. Ze heeft een totale vrijbrief, mag zeggen wat ze wil en dat leidt nog iedere avond tot nieuwe ontdekkingen. Ik voel van alles: van woede, tot verdriet, maar aan het eind van de avond voel ik me vrij. Het heeft ook onze relatie buiten het podium om veranderd. Laatst hadden we een fotoshoot in Hengelo, waar ik geboren ben en waar mijn moeder nog steeds woont. Ik wilde deze shoot per se doen bij het graf van mijn doodgeboren broertje. Ineens begon mijn moeder heel hard te huilen. Vroeger wist ik totaal niet hoe daarop te reageren, maar nu nam ik het niet persoonlijk en kon ik haar troosten. Op dat moment merkte ik: ik heb mijn moeder terug, ik ben weer haar kind.’

Voor sommigen is Niet Meer Zonder Jou een avondje uit, voor anderen bijna een therapeutische sessie. ‘Sommige mensen komen meerdere keren terug. Eerst alleen, daarna een keer met broer of zus, daarna met hun ouders. De voorstelling opent namelijk het gesprek. We hebben hard mensen uit de oudere generatie nodig die zich uitspreken en zeggen: “Ik laat je niet los, je bent mijn kind”. Het gaat me niet zo zeer om het bewerkstelligen van verandering. Het gaat me erom dat de regels en tradities die me door m’n ouders zijn opgelegd ook van mij zijn. Ik heb daarmee het recht om de toekomst mede vorm te geven.’

Bij het project maakte fotograaf Cigdem Yuksel een serie controversiële beelden van onder andere half ontblote moslimvrouwen en zoenende jongens. Deze werden bij onder andere buurthuizen, vrouwencentra en koffiehuizen opgehangen. Aan de hand daarvan werd een gesprek gevoerd met de aanwezigen en vervolgens kregen bezoekers een aantal weken de tijd om de beelden te bewerken. De originele en bewerkte versies reizen nu mee met de voorstelling. ‘Meestal bleek er vooral veel angst te spelen, voor verlies van kinderen, van identiteit. Dat zie je ook terug in de bewerkte beelden. De een heeft de poster beschreven, de ander heeft ‘m volgehangen met knipsels. Het goede van dit initiatief was dat bezoekers de foto’s niet kon vermijden. Zo werden de verhalen op de foto’s voor een korte periode deel van hun leven. Het dwingt mensen na te denken over hun relaties met anderen uit de gemeenschap. In die intimiteit ligt volgens mij altijd de oplossing.’

Ben jij van biculturele komaf en zou je de voorstelling graag bezoeken met een vriend, vriendin of familielid?
We geven 3 x 2 gratis kaartjes weg voor een besloten middagvoorstelling op 11 december op een geheime locatie. Dit is een initiatief van Queeraish en je kunt je aanmelden via Döne Fil / dfil@coc.nl. De locatie en tijd ontvang je na aanmelding per mail.

Tekst: Martijn Kamphorst / Beeld: Cigdem Yuksel

7 december 2016 21:42

Mooi om te zien dat allochtonen hand in eigen boezem steken ipv mee te gaan in het slachtoffer denken van links. De belangrijkste oorzaken van al deze ellende worden helaas niet genoemd: de Islam en het falende immigratie en integratiebeleid van de afgelopen vijftig jaar. Gelukkig is dat opgelost ondertussen. Oh, wacht.

8 december 2016 14:00

Klinkt als een heel mooi project!

Log in om een reactie te plaatsen

448 Online gebruikers
Vul een correcte gebruikersnaam en wachtwoord in.
Login Vergeten
Nog geen lid? Meld je gratis aan en ontmoet direct duizenden andere gebruikers.
Volg Gay.nl op
Facebook / Twitter

deze functie is alleen voor Members
Word nu Member! Ok